Bestuurlijk erfgoed · Breda
Koepelgevangenis
Van Huis van Bewaring naar Huis van Openbaring.
Een bolwerk midden in Breda
De Koepelgevangenis werd gebouwd als Huis van Bewaring en functioneerde lange tijd als een vrijwel afgesloten wereld binnen de stad.
De architectuur, cellenringen, poorten en muren waren volledig gericht op controle en afzondering.
Urban Breezz onderzocht hoe juist dat gesloten karakter kon worden omgekeerd: niet direct één definitieve eindbestemming vastleggen, maar het complex stap voor stap opnieuw openen voor Breda.
- Soort erfgoed
- Bestuurlijk erfgoed · Rijksmonument
- Locatie
- Breda
- Bouwperiode
- 1882
- Oorsprong
- Huis van Bewaring · gevangeniscomplex
Van Huis van Bewaring naar Huis van Openbaring
De tussenfase werd niet gezien als een periode waarin het complex simpelweg op een definitieve bestemming moest wachten.
Juist tijdelijk gebruik kon de plek opnieuw betekenis geven: mensen binnenlaten, nieuwe programma’s testen, verschillende doelgroepen aantrekken en onderzoeken welke functies bij het monumentale ensemble passen.
Van gesloten bolwerk
naar open plek in de stad.
Vijf huizen, één strategie
De conceptstudie voor gefaseerde activering werkt met een programmatische strategie van vijf onderdelen:
- Huis van Bedrijven
- Ruimte voor ondernemerschap, werkplekken en samenwerking.
- Huis van Bewerken
- Werkplaatsen voor ambacht, makers en creatieve productie.
- Huis van Beleving
- De Koepel als plek voor cultuur, rondleidingen, ontmoeting en evenementen.
- Huis van Bewonderen
- Ruimte voor exposities, collecties en het zichtbaar maken van erfgoed en vakmanschap.
- Huis van Verblijf
- Verkenning van tijdelijke vormen van verblijf en gastvrijheid.
Bedrijven · Bewerken · Beleven · Bewonderen · Verblijven
Een gebouw dat zelf de beleving vormt
De centrale Koepel vormt het ruimtelijke en inhoudelijke hart van de verkenning.
De cellenringen, zichtlijnen, enorme binnenruimte en geschiedenis geven het gebouw kwaliteiten die niet opnieuw ontworpen hoeven te worden.
Het plan onderzocht daarom juist hoe cultuur, rondleidingen, muziek, kunst, ontmoeting en tijdelijke evenementen die bestaande kwaliteiten opnieuw beleefbaar konden maken.
Niet alles tegelijk
De aanpak was bewust gefaseerd.
Niet wachten op één volledig uitgewerkt masterplan, maar verschillende delen van het complex stap voor stap toegankelijk maken en vanuit daadwerkelijk gebruik leren wat werkt.
Tijdelijke functies konden zo waarde creëren voor het gebouw, de omgeving en mogelijke toekomstige gebruikers.
De tussenfase werd daarmee onderdeel van de ontwikkelstrategie zelf.
Een monument verander je niet in een paar maanden
De verkenning ging ervan uit dat placemaking en tijdelijk gebruik voldoende tijd nodig hebben om effect te krijgen.
Gebruikers moeten zich kunnen verbinden aan een plek, initiatieven moeten kunnen groeien en investeringen moeten zich kunnen terugverdienen.
Daarom werd onderzocht hoe een langere tussenfase niet alleen gebruik, maar ook duurzame waarde voor het complex en de omgeving kon creëren.
De kracht van het concept zat niet in het vooraf vastleggen van één nieuwe eindbestemming.
Door de Koepel gefaseerd te openen, verschillende vormen van gebruik te testen en mensen opnieuw aan de plek te verbinden, kon de tussenfase zelf richting geven aan een volgende toekomst.
Eerst de poorten openen.
Dan ontstaat ruimte voor een nieuwe toekomst.