Industrieel erfgoed · Oisterwijk
KVL fabriek
Van gesloten leerfabriek naar een plek waar opnieuw wordt gewerkt, gemaakt en ontmoet.
Een fabriek die Oisterwijk vormde
In 1916 werd in Oisterwijk de N.V. Lederfabriek Oisterwijk opgericht. In de jaren daarna groeide het complex snel. De fabriek ontwikkelde zich tot een van de grote leerproducenten van Europa en bood op haar hoogtepunt werk aan circa 1.200 mensen.
Het fabrieksterrein werd daarmee veel meer dan een verzameling productiegebouwen. Generaties Oisterwijkers werkten er en de fabriek werd een bepalend onderdeel van de ontwikkeling en identiteit van het dorp.
De monumentale gebouwen die vandaag nog op het terrein staan, ontstonden grotendeels in de eerste decennia van de twintigste eeuw.
- Soort erfgoed
- Industrieel erfgoed · rijksmonumentencomplex
- Locatie
- Oisterwijk
- Bouwjaar / bouwperiode
- 1918–1928 · monumentale kern
- Oorsprong
- N.V. Lederfabriek Oisterwijk · opgericht 1916
Wanneer de productie stopt
Aan het einde van de twintigste eeuw kwam de Nederlandse leerindustrie steeds verder onder druk te staan. In 2000 sloot de fabriek haar deuren.
Daarmee verloor een terrein van circa elf hectare zijn oorspronkelijke functie. Gebouwen die jarenlang dagelijks vol activiteit waren geweest, kwamen grotendeels leeg te staan.
Vanaf 2009 gingen gemeente Oisterwijk en provincie Noord-Brabant aan de slag met de herontwikkeling van het terrein. De opgave ging daarbij veel verder dan het restaureren van een aantal monumentale gebouwen. Een compleet voormalig fabrieksterrein moest opnieuw onderdeel worden van Oisterwijk.
Hoe breng je een plek tot leven terwijl haar definitieve toekomst nog in ontwikkeling is?
Niet wachten tot alles af is
Ben ten Hove werd als conceptmanager betrokken bij de ontwikkeling van KVL. Vanuit de identiteit van het voormalige fabrieksterrein ontstond het concept:
Ambachtsplaats voor creativiTIJD
De gedachte daarachter was eenvoudig maar bepalend voor de aanpak: een plek hoeft niet eerst volledig af te zijn voordat zij opnieuw kan functioneren.
In plaats van jarenlang achter gesloten deuren aan een definitief eindbeeld te werken, werd KVL al tijdens de transformatie opengesteld voor activiteiten, ondernemers en nieuwe gebruikers.
De ontwikkeling van het vastgoed en het ontstaan van nieuw leven op de plek liepen daardoor naast elkaar.
De plek werd niet eerst afgemaakt om daarna te gaan leven.
Het gebruik werd onderdeel van de ontwikkeling.
Ruimte voor pioniers
Er werd bewust gezocht naar ondernemers, makers en organisaties die pasten bij het karakter van de plek: creatief, ambachtelijk, sociaal en bereid om te beginnen terwijl de transformatie nog volop bezig was.
In september 2014 werden de eerste bedrijven op KVL verwelkomd. Daarmee ontstond al gebruik terwijl andere delen van het complex nog werden verbouwd.
De eerste gebruikers waren daardoor niet alleen huurders van een eindproduct. Ze werden onderdeel van het proces waarin KVL opnieuw een identiteit kreeg.
Maken · Werken · Leren · Ontmoeten
Het oude verhaal werd het vertrekpunt
De identiteit van KVL zat niet alleen in baksteen, beton en staal. Het terrein vertelde ook het verhaal van vakmanschap, productie, kennis en samenwerken.
Bij de nieuwe invulling hoefde dat industriële verleden daarom niet letterlijk te worden gereconstrueerd. De gedachte achter de plek kon in een nieuwe vorm verder leven.
Waar vroeger leer werd geproduceerd, ontstond opnieuw ruimte voor mensen die maken, leren, ondernemen en kennis uitwisselen.
Van leer maken naar ruimte maken voor makers.
Gebruik als motor voor de plek
Nieuwe functies zorgden ervoor dat steeds meer mensen het voormalige fabrieksterrein leerden kennen. Werken, ambacht, cultuur, horeca en ontmoeting gingen naast elkaar bestaan.
Daarmee werd gebruik niet alleen het resultaat van de herontwikkeling, maar ook een middel om de ontwikkeling verder op gang te brengen.
Geen eindbeeld uit één periode
KVL groeide in verschillende fases verder. Monumentale fabrieksgebouwen werden hersteld en opnieuw gebruikt, terwijl nieuwe architectuur en nieuwe functies aan het gebied werden toegevoegd.
Juist die gelaagdheid maakt zichtbaar dat herbestemming niet betekent dat een plek wordt teruggebracht naar één moment uit haar verleden.
Het industriële erfgoed vormt het raamwerk waarbinnen nieuw gebruik verder kan groeien.
Een plek die blijft veranderen
In de jaren daarna ontwikkelde KVL zich verder tot een gebied waar onder andere werken, cultuur, ondernemerschap, horeca, verblijf en wonen naast elkaar bestaan.
Die latere ontwikkeling kent verschillende eigenaren, ontwikkelaars, ontwerpers en gebruikers. De rol van Urban Breezz lag bij conceptontwikkeling, positionering, kwartiermaken en het aantrekken en activeren van pionierende gebruikers. Nadat de monumentale gebouwen waren verkocht, was Urban Breezz daarnaast als supervisor betrokken bij de verdere herontwikkeling. Zo kwam gebruik en beweging al vroeg op gang, zonder de volledige latere gebiedsontwikkeling aan één partij toe te schrijven.
Een plek komt niet pas tot leven wanneer de bouw klaar is
De ontwikkeling van KVL laat zien dat herbestemming niet alleen draait om het restaureren of vullen van gebouwen.
Een plek krijgt opnieuw betekenis wanneer mensen haar gebruiken, zich eraan verbinden en zelf iets aan de volgende fase toevoegen.
Bij KVL begon die beweging al terwijl de omgeving nog volop veranderde.
Eerst kwam de beweging.
Daarna groeide de plek mee.